<body onclick="dynOutline()" language="Javascript1.2">

تغییر گرایش

مطلبی را که در زیر می‌آورم یادداشتی است که در جواب دغدغه یک دانشجوی دکتری نوشتم و با کمی تغییر اینجا می‌آورم. او برای استخدام به یکی از دانشگاهها مراجعه کرده بود و آنها تغییر زمینه تخصصی او را از یک گرایش خاکشناسی به گرایش دیگر زیر سئوال برده بودند. شاید این یادداشت بیشتر مورد توجه دانشجویان خاکشناسی قرار گیرد، اما اعتقاد جدی دارم که تغییر گرایش تخصصی برای دانشجویان هر رشته‌ای در مقاطع مختلف ضعف نیست بلکه یک مزیت است. انسانهایی که چنین تربیت می‌شوند بیشتر قادر به رفع مشکلات جامعه به خصوص در کشورهای در حال توسعه هستند.

 

خانم …..

دغدغه شما در رابطه با تغییر گرایش از مقطع کارشناسی ارشد به دکتری باعث شد که نظر خود به اختصار مکتوب کنم. اینکه شما در دوره کارشناسی ارشد در زمینه فرسایش خاک کار کرده‌اید و در حال حاضر در زمینه دیگری از خاکشناسی (پدولوژی) تصمیم به ادامه تحصیل گرفته‌اید یک مزیت است و نه ضعف. مسلماً شما باید در مقایسه با یک نفر که در گرایش پدولوژی بوده است تلاش بیشتری انجام داده باشید که در امتحان دکتری این رشته قبول شده‌اید. از طرف دیگر مسایل و مشکلات مرتبط با مدیریت منابع خاک در کشور ما یک جنبه‌ای و گرایشی نیست، بلکه چند جنبه‌ای و فرا رشته‌ای است. به جرأت می‌توان گفت که ضعف جدی متخصصین خاکشناس در ایران (چه در اجرا و چه در مراکز تحقیقاتی و دانشگاهها) همین نگاه غیر جامع آنها به مسایل خاکشناسی است. به همین دلیل است که بطور مثال متخصصین نقشه‌برداری خاک کار خود را انجام می‌دهند و متخصصین حاصلخیزی و فرسایش ضرورتی برای استفاده از این اطلاعات برای خود نمی‌بینند.

خانم ….، امروزه در دانشگاههای معتبر دنیا دانشجویان خاکشناسی گرایشی پذیرش نمی‌شوند، هر چند ممکن است در هر مقطع روی موضوع خاصی تحقیق کنند. موضوعات تحقیقاتی هم ضرورتاً گرایشی نیستند.  در این دانشگاهها نه تنها تغییر گرایش که تغییر رشته امری پذیرفته شده است. کافی است شما یک تحقیق کوچک اینترنتی در مورد دپارتمانهای خاکشناسی انجام دهید. آن وقت متوجه خواهید شد که نگاه غالب در این دپارتمانها تخصصی نیست بلکه میان رشته‌ای است.

بنابراین اگر به نیاز کشور خودمان توجه کنیم، تربیت دانشجویانی که دارای نگاه و تجربه گسترده‌تری هستند در اولویت قرار می‌گیرد. و اگر به تجربه دنیا نیز توجه کنیم، می‌بینیم گرایش به سمت تربیت کسانی است که به کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست نگاه میان رشته‌ای دارند.

اجازه بده که یک تجربه شخصی را نیز در این رابطه بیان کنم. در طول دوران تحصیل در دوره‌های کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری علاقه زیادی به موضوعات مرتبط با زمین شناسی داشتم. این موضوع باعث شد که در تمامی این مقاطع در کلاسهای زمین شناسی به صورت رسمی و یا آزاد شرکت نمایم (البته انجام این کار در دانشگاههای امریکا به سادگی امکان پذیر بود). در دوره کارشناسی ارشد و دکتری تعداد کلاسهایی که در زمینه‌های غیر خاکشناسی و به خصوص زمین شناسی گرفتم بیشر از دروس خاکشناسی بود.  همچنین موضوعات تحقیقاتی‌ام در این دوره‌ها ارتباط نزدیکی با زمین‌شناسی داشت. این باعث شده است که در طول دوران خدمتم در دانشگاه صنعتی اصفهان و دانشگاه تربیت مدرس، تسلط به زمین شناسی را برای خود یک نقطه مثبت بدانم.

خانم ….، آشنایی شما با چند زمینه تخصصی در خاکشناسی یک مزیت است، به آن افتخار کن و از آن دفاع کن. در طول دوران تحصیل نیز علاوه بر تمرکز بر روی یک موضوع خاص برای رساله دکتری، از افزایش معلومات خود در دیگر زمینه‌ها غافل نشو. انشاءالله روزی در جای ما خواهی نشست. فراموش نکن به دانشجویانت علاوه بر موضوعات تخصصی، دید جامع و ارتباط بین موضوعات را نیز انتقال دهی.